مشخصات انواع درخت خرما در ایران

انواع درخت خرما در کشور ایران پرورش پیدا می کند. آیا مشخصات درخت خرمای ایرانی را می دانید؟ قسمت های تشکیل دهنده درخت خرما چه اجزایی می باشند؟

شاید شما هم در مقالات مختلف شنیده باشید که درخت خرما از گیاهان تک لپه ای محسوب است. درختان خرما از درختان تک لپه ای که از خانواده نخل هاست بشمار می آید. خانواده نخل ها دارای گونه های متعددی هستند که می توان آنها را به ۲۰۰ جنس و ۱۵۰۰ گونه معرفی نمود.
به هر حال امروزه درختان خرما بصورت یک گیاه کشت شده در نخلستان ها، یا به حالات رها شده در باغات متروک و یا گاهی در کنار آبگیر های بیابانی بصورت نخل های خودرو که از هسته ی خرما های بجا مانده ی اتراق کرده در این نقاط روییده اند، دیده می شود.

عمر درخت خرما

خرما درخت دو پایه دائمی است. نخل ماده آن معمولا از چهار سالگی تا بیست سالگی به بار می نشیند. بطور متوسط پنج سال پس از کاشت پاجوش، بار دادن آن آغاز شده و تا هنگام مرگ درخت این برکت دهی ادامه دارد. مرگ درختان خرما معمولا کمی پیش از صد سالگی رخ می دهد و گاهی ممکن است عمر درختان خرما به ۱۵۰ سال هم برسد.
درخت خرما بصورت کلی پیش از صد سالگی بریده می شود زیرا هنگامی که به این سن می رسد، محصول آن آنقدر کم است که برای بالا رفتن از درخت جهت گرده افشانی یا برداشت محصول دیگر مقرون بصرفه نیست.

انواع درخت خرما

درخت خرما نخلی است پَر سا و بنابراین به سهولت از درختان بادبزنی تشخیص داده می شود. اما دو نخل پر سای دیگر به ظاهری مشابه وجود دارند که یکی درخت خرمای جنگلی و دیگری نخل جزایر کاناری است. نخل جنگلی معمولا از درخت خرمای عادی کوتاه تر و بدون پاجوش است که میوه آن کوچک، خشک و قابل خوردن نیست.

نخل کاناری بدون پاجوش و تنه آن از درخت خرمای معمولی کلف تر و تاج آن انبوه تر و برگ هایش نیز بسیار کوتاه تر است. برگ های تیز آن درست از رگ برگ اصلی منشعب می شوند. در حالی که در خرمای معمولی این انشعاب قدری بالاتر از قاعده مذکور صورت می گیرد. اختلاف بین برگ های تیز و برگچه ها در تمام درختان خرمای معمولی غیر از ارقامی معدود مشخص است. در نخل کاناری این اختلاف کمتر مشخص می شود.

این هم بخوانید: نمونه ای مرغوب از خرمای ایرانی

ارتفاع درخت خرما با در نظر گرفتن تاج شاخه های آن ممکن است به ۳۶ متر برسد.

اندام های روینده درخت خرما

• ریشه درخت خرما

همانطور که گفته شد درختان خرما در شمار درختان تک لپه ای قرار می گیرند که به همین علت این درخت دارای ریشه اصلی نمی باشد و بلافاصله پس از آنکه ریشه اولیه از دانه بیرون آمد، ریشه ثانویه ظاهر می شوند. آنها خوشه متراکمی تشکیل می دهند و تقریبا تمامی طول ضخامت آنها یکسان می باشد.

• تنه درخت خرما

درخت خرما در تمام بلندی خود داری تنه ای مستقیم و ستونی می باشد. و قطر آن در تمام طول تنه یکسان است. تا محل تاج شاخه ها که انبوه می شود، ضخامت آن تغییر نمی کند. تنه از ته مانده شاخه های پیر پوشیده شده و ناهموار است. اما با پیر شدن نخل، ته مانده های بالا دچار هوا دیدگی شده و تنه نیز صافتر می شود.

• شاخ و برگ درخت خرما

نخستین برگ نهال نیزه ای و کامل است. برگ ها پر مانند و بصورت تاجی در نوک تنه از جوانه های انتهایی نقطه رشد بوجود می آیند. در هر سال در درختان نخل بین ۱۰ الی ۳۵ شاخه ایجاد می شوند و عمرشان ۳ تا ۷ سال می باشد.

بصورت میانگین تعداد برگ های هر نخل بین ۳۰ تا ۱۴۰ عدد می باشد.

• لیف درخت خرما

در قاعده برگ های درخت خرما غلافی است که نخل را در بر می گیرد. این غلاف شامل بافت سفید رابطی است که بر اثر دسته های آوندی منشعب می شود. با رشد کردن برگ ها به سوی بالا، بافت رابط تا حدود زیادی نا پدید می شود و دسته های آوندی خشکیده و قهوه ای بصورت نوار لیفی محکم و زبری در می آید. که به لبه های جانبی قسمت تحتانی رگبرگ اصلی شاخته ها چسبیده و تنه را می پوشاند. ارقام نخل از نظر ارتفاع رشد لیف تا ستون مرکزی برگ های باز نشده و بافت لیف و تا حدودی رنگ آن با یکدیگر تفاوت دارند.

• برگ تیز درخت خرما

طول خار های تیز سر برگ ها از حدود صفر تا ۲۴ سانتی متر و ضخامت آنها از تقریبا صفر تا یک سانتی متر فرق می کند و در دو حاشیه بیرونی شاخه قرار می گیرند.تعداد آنها بین ۱۰ تا ۶۰ برگ تغییر می کند و ممکن است بصورت منفرد گروه های دوتایی یا سه تایی باشند.

• برگچه درخت خرما

برگچه یا برگ های پر مانند، پراکنده، سخت و کاملا نیزه ای هستند که از طول تا خورده اند و بطور اریب به کمک قاعده تا خورده خود به دمبرگ یا رگبرگ اصلی که طول آنها در حدود ۱۵ تا ۱۰۴ سانتی متر و عرض آن بین یک تا ۶٫۳ سانتی متر است، اتصال پیدا می کنند. برگچه ها ممکن است بصورت گروه های یک، دو، سه و چهار یا پنج تایی باشند.

اندام های زاینده درخت خرما

• گریبانه درخت خرما

گریبانه های یعنی پوشش هایی که خوشه های گل را تا زمان رشد کامل در بر می گیرند و به روی نقطه رشد در زوایای شاخه ها بصورت جوانه ظاهر می شوند. آنها از درون غلاف های لیفی که قاعده شاخه را تشکیل می دهند، سر بر می آورند. گریبانه ها در ابتدا سبز هستند و سپس قهوه ای می شوند.

مقطع عرضی آنها محکم، چرمی و عدسی شکل است.

• خوشه گل درخت خرما

با شکفتن گریبانه، خوشه گل که سنبله مرکبی است، آشکار می شود و ساقه اصلی یا محور خوشه دیده می شود.

رشد این محور ادامه دارد و در هنگام رشد کامل از ۲۵ سانتی متر تا ۲ متر یا بیشتر از آن می رسد. تعدادی از سنبلک ها در نزدیک راس خوشه ظاهر می شوند.

• میوه درخت خرما

خرما میوه ای منفرد، کشیده، استوانه ای نوک دار، تک دانه با کلالهء انتهایی برونبر گوشتی و درونبر غشایی(پوسته ای نازک) است. بر حسب رقم و شرایط رشد، وزن خرما از حدود ۲ تا ۶۰ گرم، طول آن از ۱۸ تا ۱۱۰ میلی متر و همچنین عرض آن از ۱۸ تا ۳۲ میلی متر رشد تغییر می کند.

میوه درخت خرما از دو قسمت متمایز تشکیل می شود. قسمت اول بصورت خارجی که در اطراف دانه قرار می گیرد. این قسمت بخش خوراکی میوه را تشکیل می دهد که به آن پریکارپ (فرابر) گفته می شود. در قسمت دوم هسته میوه است که از سه قسمت اپی کارپ، مزوکارپ و اندوکارپ تشکیل می شود.

1. اپی کارپ: اپی کارپ یا برونبر (پوست میوه) که پوسته نازک و شفافی است و روی دانه خرما بصورت غلافی کشیده شده است. این پوسته، میوه را از تاثیر عوامل خارجی حفظ می کند و در نگه داری رطوبت میوه موثر است.
2. مزوکارپ:مزوکارپ یا میانبر که در زیر پوست واقع شده است و قسمت گوشتی میوه خرما را تشکیل می دهد. رنگ و نوع ترکیب شیمیایی مزوکارپ، بستگی به رقم و شرایط محیطی کشت درخت دارد. معمولا بیشتر مواد قندی در لایه های خارجی مزوکارپ قرار دارد و لایه های داخلی آن بیشتر حالت فیبری دارند.
3. اندوکارپ: اندوکارپ یا درونبر که حدفاصل بین میانبر یا قسمت خوراکی و هسته است. این قسمت یک پوسته بسیار نازک و سفید رنگ است که بر روی هسته چسبیده است. در برخی از ارقام خرما، هنگام جدا کردن، هسته جزئی از قسمت خوراکی خرما می شود و از مرغوبیت آن کم می نماید.

• هسته میوه خرما

هسته خرما بر حسب رقم و شرایط رشد، وزنی کمتر از ۰٫۵ تا حدود ۴ گرم با طول تقریبا ۱۲ الی ۳۶ میلی متر و پهنای ۶ الی ۱۳ میلی متر دارد. هسته خرما در واقع دانه ای کشیده است که از سمت شکم یک شیار طولی دارد.

هست خرما از هسته نخل های کاناری کشیده تر و بلند تر است.